| Ελλnνική Δημοκρατία Ellinikí Dhimokratía Republika Grecka |
|||||
|
|||||
|
|||||
| Dewiza: (gr.) Ελευθερία ή θάνατος (Wolność albo śmierć) |
|||||
| Hymn: Imnos pros tin Eleftherian (Hymn do wolności) |
|||||
 |
|||||
| Konstytucja | Konstytucja Grecji | ||||
| Język urzędowy | grecki | ||||
| Język używany | grecki | ||||
| Stolica | Ateny | ||||
| Ustrój polityczny | republika parlamentarna | ||||
| Typ państwa | demokracja | ||||
| Głowa państwa | prezydent Karolos Papoulias | ||||
| Szef rządu | premier Jeorios Andreas Papandreu | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
94. na świecie 131 957 km² 0,86% |
||||
| Liczba ludności (2008) • całkowita • gęstość zaludnienia |
75. na świecie 11 216 708▲ 85,01 osób/km² |
||||
| PKB (2008) • całkowite • na osobę |
341,69 mld USD▲ 30'681 USD▲ |
||||
| Jednostka monetarna | 1 euro = 100 eurocentów (EUR, €) | ||||
| Niepodległość | od imperium osmańskiego 25 marca 1821 |
||||
| Religia dominująca | Prawosławie | ||||
| Strefa czasowa | UTC +2 – zima UTC +3 – lato |
||||
| Kod ISO 3166 | GR | ||||
| Domena internetowa | .gr | ||||
| Kod samochodowy | GR | ||||
| Kod telefoniczny | +30 | ||||
 |
|||||
| 1 Dane za CIA The World Factbook [4] | |||||
Grecja (gr. Ελλάδα (Elláda), IPA: e̞ˈlaða lub Ελλάς (Ellás), IPA: e̞ˈlas, tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία (Ellinikí Dimokratía), IPA: e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.
Uznawana za kolebkę zachodniej cywilizacji i będąca miejscem narodzin demokracji, filozofii, sportów, polityki i dramatu, Grecja ma długą i bogatą historię oraz dziedzictwo kulturowe, które wpłynęło na inne kultury Europy, północnej Afryki i Bliskiego Wschodu. Obecnie jest rozwiniętym krajem, będącym członkiem Unii Europejskiej od 1981 r. oraz strefy euro od 2002 r.
Spis treści |
edytuj Ustrój polityczny
Grecja jest demokracją parlamentarną. Na czele państwa stoi prezydent, który jest wybierany przez parlament na pięcioletnią kadencję. Władzę ustawodawczą sprawuje parlament oraz prezydent. Parlament składa się z 300 parlamentarzystów, wybieranych na czteroletnią kadencję.
Według nowych zasad 260 mandatów w parlamencie przyznawanych jest w systemie proporcjonalnym, a pozostałych 40 automatycznie przechodzi do partii, która uzyskała największą liczbę głosów.
Władzę wykonawczą sprawuje rząd oraz prezydent. Premier wyznaczany jest przez prezydenta państwa, który powołuje na to stanowisko przewodniczącego partii posiadającej w parlamencie absolutną większość lub większość względną. Rząd musi otrzymać w parlamencie wotum zaufania.
edytuj Historia
edytuj Starożytność
Dwa czynniki geograficzne wywarły silny wpływ na rozwój starożytnej cywilizacji greckiej: góry i morze. Z jednej strony, granice naturalne podzieliły kraj na setki niezależnych państw-miast mających własne formy rządu. Z drugiej, sąsiedztwo morza sprawiło, że Hellenowie byli wspaniałymi podróżnikami i kupcami, dzięki czemu mogli wymieniać towary i idee z innymi ludami świata śródziemnomorskiego. Bliski Wschód i Egipt wywarły wpływ na powstanie wczesnych mitów greckich, które znalazły wyraz najpierw w poezji epickiej, a później w dramacie i wszystkich rodzajach sztuk plastycznych. Ziemia grecka obfitowała też w marmur i glinę, z których wznoszono świątynie oraz wykonywano rzeźby i ceramikę, stanowiące główne źródło naszych wyobrażeń na temat antycznej kultury tego kraju.
Greckie wybrzeża Morza Egejskiego widziały wykształcenie się pierwszych zaawansowanych europejskich cywilizacji – minojskiej oraz mykeńskiej. Wkrótce na Peloponezie i w dzisiejszej Grecji Środkowej, a także na wyspach Morza Jońskiego i Egejskiego wyrosło wiele państw-miast (polis), każde mające własny rząd i prawa. Miasta jednoczyły się z dwoma najważniejszymi – Atenami i Spartą, aby odepchnąć wówczas najpotężniejszego wroga – Persów. Gdy odepchnięto wroga, pojawiły się pierwsze konflikty między polis, zakończone wojną peloponeską. W przeciągu jednego stulecia Grecy zostali zjednoczeni pod berłem Filipa II. Miał on jednak wielu wrogów i został zamordowany. Po jego śmierci władzę nad Grekami przejął jego syn Aleksander. Aleksander zwyciężył Persów ponownie, jednocząc Grecję z Bliskim Wschodem. Po śmierci przywódcy hellenistyczne imperium rozpadło się.
W 146 r. p.n.e. Półwysep Bałkański i wyspy greckie zostały zajęte przez Rzymian. Nie przerwało to rozwoju greckiej kultury, chociaż na długo przerwało polityczną niezależność regionu. Grecja stała się rzymską prowincją, a jej kultura stopniowo zaczęła wpływać na kulturę rzymską. Następnie od 395 jako część cesarstwa wschodniorzymskiego weszła w skład cesarstwa bizantyjskiego.
edytuj Średniowiecze
W średniowieczu, w granicach Cesarstwa Bizantyjskiego, w państwie tym, będącym spadkobiercą cesarstwa rzymskiego, dominował język (od VIII w urzędowy) i kultura grecka. Ostatni cesarz – Konstantyn XI Dragazes – zginął 29 maja 1453 podczas obrony Konstantynopola.
edytuj Historia nowożytna
17 marca 1821 wybuchło gwałtowne powstanie antytureckie, najpierw w okręgu Mani, na półwyspie Peloponez. 25 marca 1821, arcybiskup Patras – Germanos, wezwał wszystkich Greków do walki o wyzwolenie narodowe. Stąd 25 marca jest obecnie świętem narodowym, jednym z dwóch oficjalnych (drugie to dzień "Nie!" – 28 października, rocznica odrzucenia ultimatum Mussoliniego). Powstanie to, po krwawych ofiarach, następnie po uzyskaniu pomocy Anglii, Francji i Rosji, w 1830 r. doprowadziło do odzyskania niepodległości przez niewielką część Grecji.
Znacznie później, w wyniku wojny z imperium osmańskim w roku 1897 oraz wojen bałkańskich, przyłączone zostały Kreta, Epir, oraz Macedonia z Salonikami. W czasie I wojny światowej Grecja długo była neutralna, dopiero 27 czerwca 1917 roku przeszła na stronę państw ententy, choć król Konstantyn I Glücksburg przejawiał silne tendencje proniemieckie, za co został zdetronizowany. Przegrana państw centralnych, w tym imperium osmańskiego oraz pogromy i ludobójstwo ludności prawosławnej w Turcji, otworzyły przed rządem w Atenach szansę realizacji haseł Wielkiej Idei, czyli zjednoczenia Greków w ramach jednego państwa, nawiązującego do tradycji monarchii bizantyńskiej i ze stolicą w Konstantynopolu. Pod wpływem tej idei rządy Grecji podjęły kolejne decyzje o zajęciu rejonu dawnej Jonii, a następnie także o kontynuacji grecko-tureckiej wojny. Z upoważnienia państw Ententy, wojska greckie zajęły wtedy okręg Smyrny, o którego przyszłości zdecydować miało referendum. Turcja nie uznała zmiany granic, kontynuując starcia. Grecy zdecydowali wtedy o ofensywie w głąb Anatolii, zakończonej klęską i kolejnymi, licznymi pogromami ludności prawosławnej w Azji Mniejszej. Zawarty w 1923 r. w Lozannie traktat pokojowy zatwierdzał wymianę ludności między Grecją a Turcją wg kryterium wyznawanej religii[1]. W 1924 r. proklamowano republikę, a w 1935 r. przywrócono monarchię. W obydwu wojnach światowych Grecy walczyli po stronie aliantów.
edytuj Okres powojenny
- 1946-1949 wojna domowa.
W wyniku plebiscytu z 1 września 1946, ustrój Grecji określono jako monarchię konstytucyjną. W 1967 r. władzę przejęła junta czarnych pułkowników. W roku 1974 junta została obalona i nastały rządy demokratyczne.
Grecja od 1952 r. należy do NATO, a od 1981 roku jest w EWG.
edytuj Obecna sytuacja polityczna
W Grecji 4 października 2009 odbyły się przedterminowe wybory parlamentarne.
Wygrali je socjaliści z PASOK, zdobywając 160 miejsc w 300-osobowym parlamencie. Rządząca od 2004 konserwatywna Nowej Demokracji, na skutek swojej największej porażki w historii (91 zdobytych mandatów), znalazła się w opozycji.
edytuj Gospodarka
W latach 1981-1990 nastąpiły w Grecji znaczne przeobrażenia gospodarcze i rozpoczął się szybki rozwój ekonomiczny. W miejsce rolno-surowcowej uformowała się gospodarka o większym udziale usług (głównie transport, obsługa turystów, handel, finanse). Większą rolę odegrało tu członkostwo (od 1981) i pomoc Wspólnoty Europejskiej. W latach od 1985 do 1991 Grecja otrzymała 2,5 mld dolarów amerykańskich w ramach tzw. planu integracyjnego, średni roczny przyrost produktu krajowego brutto wynosił w latach 1987-1990 1,6%, usługi wytwarzają 57% produktu krajowego brutto, przemysł – 18%, rolnictwo – 14% (1990). Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca w 2007 roku wyniósł $27 360, czyli ok. 93% średniej unijnej.
edytuj Ludność
Grecy stanowią 98% mieszkańców, zamieszkałych tu na stałe. Pozostałe narodowości to Macedończycy, Turcy, Albańczycy i Bułgarzy. Gęstość zaludnienia to 79 osób/km². Wg danych meldunkowych, w miastach mieszka 63% ludności. Jednak w Grecji nie ma obowiązku zmiany meldunku przez obywatela, w wypadku zmiany miejsca zamieszkania. Toteż w gminach zameldowania znacznej części mieszkańców Grecji, tylko przechowywane są dane osób, w rzeczywistości tam już niezamieszkałych. Większe zespoły miejskie składają się ze spójnych urbanistycznie, lecz administracyjnie odrębnych jednostek, gmin miejskich, prawnie określanych także jako "miasto". Oto największe z nich:
| Lp | Miasto | Liczba Ludności, jeśli nie zaznaczono inaczej, dotyczy tylko centralnej gminy danego zespołu miejskiego. |
|---|---|---|
| 1. | Ateny | 745 514 (mieszkańcy aglomeracji 4,017 mln.)[2]). |
| 2. | Saloniki | 363 987 (mieszkańcy aglomeracji 1,084 mln.)[3]) |
| 3. | Pireus | 175 697 (miasto wpisuje się w jednolity zespół urbanistyczny Wielkich Aten) |
| 4. | Patras | 171 616 |
| 5. | Heraklion | 137 711 |
W rzeczywistości liczby te należy powiekszyć, jeszcze o około milion niezameldowanych w Grecji imigrantów. W/g danych służby statystycznej Eurostat, w 2008 roku Grecję zamieszkiwało (legalnie) około 906 tysięcy cudzoziemców, do których należeli w większej części Albańczycy, stanowiący 63,7% ogółu legalnie przebywających w Grecji cudzoziemców. Liczba nielegalnych imigrantów prawdopodobnie znacznie przewyższa liczbę legalnych i jest to głównie ludność pochodzenia azjatyckiego.
edytuj Religia
Większa część stałych mieszkańców Grecji jest wyznawcami prawosławnego Autokefalicznego Kościoła Greckiego, na którego czele stoi metropolita Aten i całej Hellady (obecnie arcybiskup Hieronim). Kościół podzielony jest administracyjnie na 81 diecezji, w których znajduje się 9000 kościołów i 300 monasterów (nie licząc Świętej Góry Athos).
Dane z 2005:
- prawosławie: 87,1%,
- ateizm: ok. 9%
- islam: 1,5%,
- katolicyzm: 0,61%,
- protestantyzm: 0,54%,
- Świadkowie Jehowy: 0,43%,
- judaizm: 0,05%.
- podczas, gdy wśród imigrantów, dominującą religią jest islam.
edytuj Geografia i warunki naturalne Grecji
Terytorium Grecji można podzielić na:
- Grecję kontynentalną (wraz z oddzielonym od niej Kanałem Korynckim półwyspem Peloponez), która wchodzi w skład Półwyspu Bałkańskiego
- oraz wyspy rozsiane na morzach Egejskim i Jońskim
Prawie 1/5 powierzchni Grecji przypada na około 3000 wysp, z czego 167 jest zamieszkanych. Największe z wysp to:
- Kreta (ok. 8260 km²)
- Eubea (ok. 3621 km²)
- Lesbos (ok. 1630 km²)
- Rodos (ok. 1400 km²)
- Chios (ok. 840 km²)
- Kefalinia (ok. 780 km²)
- Samos (ok. 480 km²)
- Lemnos (476 km²)
- Naksos (ok. 430 km²)
- Zakintos (406 km²)
- Thasos (ok. 390 km²)
- oraz archipelagi
- Wyspy Jońskie
- Cyklady
- Sporady Południowe i Północne
Blisko 81% powierzchni Grecji zajmują pasma górskie (śr. wysokość 1200-1800 m n.p.m.), które przyjmują przebieg południkowy. Obszary nizinne są niewielkie i występują w pobliżu wybrzeży (Niz. Salonicka, Tracka, Tesalska oraz Argolidzka). Półwysep Chalcydycki tworzy 3 wtórne półwyspy: Kassandra, Sithonia i Athos.
edytuj Podział administracyjny Grecji
Grecja jest podzielona na 13 regionów (περιφέρεια – periféreia, l.mn. περιφέρειες – periféreies), które dzielą się na 54 departamenty (νομός – nomós, l. mn. νομοί – nomoí).
Przypisy
edytuj Zobacz też
- kuchnia grecka
- Achajowie, Karowie
- Eurotas
- Hellada
- hymn państwowy, herb Grecji, flaga Grecji
- władcy Grecji, prezydenci Grecji
- mitologia grecka, bogowie greccy
- wyspy Grecji
- konflikt grecko-macedoński
- greckie tablice rejestracyjne
- Grecy
edytuj Linki zewnętrzne
- Prezydent Grecji
- Parlament Grecji
- Rząd Grecji
- Greckie ambasady na świecie
- Wojna Domowa w Grecji 1946-1949
- Grecja w katalogu Open Directory Project
|
||||||||||||||||||||
|
||||||||||
