| Republika Slovenija Republika Słowenii |
|||||
|
|||||
|
|||||
| Hymn: Zdravljica (Toast) |
|||||
 |
|||||
| Język urzędowy | słoweński[1] | ||||
| Stolica | Lublana | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Danilo Türk | ||||
| Szef rządu | premier Borut Pahor | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
150. na świecie 20 273 km² 0,6% |
||||
| Liczba ludności (2008) • całkowita • gęstość zaludnienia |
144. na świecie 2 039 399[2]▲ 99 osób/km² |
||||
| PKB (2008) • całkowite • na osobę |
46,1 mld USD▲ 24 020 USD▲ |
||||
| Jednostka monetarna | 1 euro = 100 eurocentów (EUR, €) (EUR) | ||||
| Niepodległość | od Jugosławii 25 czerwca 1991 |
||||
| Religia dominująca | rzymski katolicyzm | ||||
| Strefa czasowa | UTC +1 - zima UTC +2 - lato |
||||
| Kod ISO 3166 | SI | ||||
| Domena internetowa | .si | ||||
| Kod samochodowy | SLO | ||||
| Kod telefoniczny | +386 | ||||
 |
|||||
Słowenia, Republika Słowenii (słoweń. Slovenija, Republika Slovenija) – państwo położone w Europie Środkowej, posiadające niewielki odcinek 46,6 km dostępu do Morza Adriatyckiego. Słowenia należy do NATO od 29 marca 2004, jest też członkiem UE od 1 maja 2004 roku.
Spis treści |
edytuj Ustrój polityczny
Konstytucja Słowenii z 1991 roku ustanowiła parlamentarny system rządów. W skład dwuizbowego parlamentu wchodzi: Zgromadzenie Państwowe - Državni Zbor, 90 deputowanych wybieranych na czteroletnią kadencję (88 w głosowaniu bezpośrednim, 2 delegowanych - jeden przez mniejszość węgierską, drugi przez włoską) oraz Rada Państwowa - Državni Svet (40 członków), która jest organem doradczym. Członkowie Rady wybierani są na pięć lat w wyborach pośrednich, reprezentują regiony oraz grupy interesów.
Prezydent, który jest jednocześnie naczelnym wodzem sił zbrojnych, wybierany jest na okres 5 lat w wyborach powszechnych. Władzę wykonawczą (oprócz prezydenta) sprawuje premier i 19 ministrów. Natomiast władza sądownicza należy do dożywotnio mianowanych sędziów.
Czynne prawo wyborcze mają osoby, które ukończyły 18 lat.
Inicjatywę konstytucyjną ma 20 posłów, rząd lub 30 tys. wyborców. Inicjatywę ustawodawczą zaś rząd, każdy z deputowanych do izby niższej oraz 5 tys. obywateli.
edytuj Geografia
Powierzchnia:
Długość granic lądowych:
Długość wybrzeża:
- całkowita: 46,6 km
Największe miasta:
- Lublana: 278 tys.
- Maribor: 147 tys.
- Novo Mesto: 41 tys.
- Celje: 42 tys.
- Kranj: 37 tys.
Słowenia to w większości kraj wyżynny i górski: 90% powierzchni kraju leży ponad 300 m n.p.m. Najwyższy szczyt, to położony w Alpach Julijskich Triglav (2864 m); znajduje się on na terenie parku narodowego o tej samej nazwie. Prawie połowę kraju zajmują lasy, sprawiając że Słowenia to jedno z najbardziej zielonych państw na świecie. Ziemie uprawne stanowią 43% ogółu powierzchni.
Główne rzeki to Sawa i Drawa wpadające do Dunaju, Soča na zachodzie, Mura na północnym wschodzie, Krka na południowym wschodzie oraz Kupa, stanowiąca na pewnym odcinku granicę z Chorwacją. Największe jeziora, to: okresowe Jezioro Cerknickie oraz górskie Bohinj i Bled.
Na terenie Słowenii, zwłaszcza w położonej w jej południowo-zachodniej części Krasie, licznie występują zjawiska krasowe: podziemne rzeki, jaskinie (około 7000), z których najsłynniejsza jest znajdująca się w miejscowości Postojna Postojnska jama. Mniej znane, lecz jeszcze godniejsze polecenia są Jaskinie Szkocjańskie. Inna jaskinia, Vilenica, co roku gości uczestników środkowoeuropejskiego festiwalu literackiego.
Słowenia leży w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego z czterema porami roku, niemniej jednak ukształtowanie terenu sprawia, że można w Słowenii wyróżnić trzy odrębne strefy klimatyczne. Na północnym zachodzie dominuje klimat alpejski z silnymi wpływami znad Atlantyku i obfitymi opadami. Wybrzeże i duża część Primorskiej, aż do doliny Soczy posiada klimat śródziemnomorski z ciepłą słoneczną pogodą przez większą część roku i z łagodnymi zimami. Część wschodnia Słowenii ma klimat kontynentalny z gorącymi latami i mroźnymi zimami. Średnie temperatury: w styczniu 0 °C, w czerwcu 21 °C.
edytuj Krainy historyczne
Słowenię tradycyjnie dzieli się na następujące regiony:
- 1 - Przymorze (Primorska)
- 2 - Kraina (Kranjska), w tym:
- 2a - Górna Kraina (Gorenjska)
- 2b - Wewnętrzna Kraina (Notranjska)
- 2c - Dolna Kraina (Dolenjska)
- 3 - Karyntia (Koroška)
- 4 - Styria (Štajerska)
- 5 - Prekmurje (Prekmurje).
Warto dodać, że:
- Większość Karyntii i Styrii znajduje się na terytorium Austrii.
- Część Przymorza znajduje się na terytorium Włoch.
- Do Przymorza zaliczana jest między innymi słoweńska Istria (slovenska Istra).
- Do Dolnej Krainy zaliczana jest między innymi Bela Krajina.
Słowenia podzielona jest na 210 gmin.
- Główny artykuł: Podział administracyjny Słowenii
edytuj Historia
- Główny artykuł: historia Słowenii
Słowiańscy przodkowie dzisiejszych Słoweńców przybyli na ziemie obecnie należące do Słowenii w VI wieku naszej ery. W VII wieku na dzisiejszym terytorium Austrii uformowało się słowiańskie Księstwo Karantanii. W połowie VIII wieku Karantanie przyjęli chrześcijaństwo. W 822 roku Karantania utraciła niepodległość - została włączona do Imperium Franków.
Zabytki z Freising, najstarsze słowiańskie manuskrypty zapisane alfabetem łacińskim, które dotrwały do dzisiejszych czasów, zostały napisane około roku 1000. W XIV wieku większość słoweńskich ziem została włączona do państw rządzonych przez Habsburgów - później przekształconych w Monarchię Austro-Węgierską, w której Słoweńcy stanowili większość w takich prowincjach jak Kraina, Gorycja i Gradiska, a także znaczny odsetek ludności w Styrii, Karyntii i Istrii.
W 1848 podczas Wiosny Ludów powstał program "zjednoczonej Słowenii" .
Po upadku Austro-Węgier w 1918, Słoweńcy wraz z innymi narodami południowosłowiańskimi uformowali Królestwo SHS, przemianowane na Królestwo Jugosławii w 1929. Podczas II wojny światowej ziemie słoweńskie zostały podzielone między Niemcy, Włochy i Węgry. Po wojnie, gdy odtworzono Jugosławię, Słowenia ponownie stała się jej częścią. Odłączyła się od niej 25 czerwca 1991 wraz z Chorwacją. Słowenia dołączyła 29 marca 2004 do NATO, natomiast 1 maja tego samego roku stała się częścią UE.
edytuj Gospodarka
Słowenia ma najwyższy wskaźnik PKB na osobę spośród dziesięciu krajów, które wstąpiły do Unii Europejskiej w maju 2004 (18 400 $ w 2005 r.[3]). Poziom inflacji (3,5%, 2004) zmalał do 2,5% w roku 2005 i jest zbliżony do średniego poziomu inflacji w krajach UE.
Od roku 2000 postępuje prywatyzacja w takich dziedzinach jak bankowość, telekomunikacja oraz sektor użyteczności publicznej. Stopniowo znoszone są ograniczenia dla inwestorów zagranicznych. Słowenia uznawana jest za najszybciej rozwijający się kraj spośród dziesiątki nowych państw UE i jeden z najszybciej rozwijających się w ramach całej organizacji.
Od 1 stycznia 2007 r. walutą krajową Słowenii jest euro, wprowadzone w miejsce obowiązującego w latach 1991-2006 tolara (kod SIT).
edytuj Demografia
- Główny artykuł: Demografia Słowenii
Na podstawie spisu ludności z 2002 roku.
Narodowość
Inne odpowiedzi - 3,1%
Odmowa odpowiedzi - 2,5%
Nieznana - 6,4%
Język ojczysty
- Słoweński - 87,8%
- Serbsko-chorwacki - 7,8%
- Węgierski - 0,4%
- Albański - 0,4%
Inny - 1,0%
Nieznany - 2,7%
Język używany w domu (można było wskazać dwa)
- Słoweński - 95,6%
- Serbsko-chorwacki - 4,3%
- Węgierski - 0,4%
- Włoski - 0,3%
Nieznany - 2,7%
edytuj Język urzędowy
Językiem urzędowym na obszarze całego kraju jest język słoweński; w położonych na Istrii gminach Koper (wł. Capodistria), Izola (wł. Isola d'Istria) i Piran (wł. Pirano) dodatkowo język włoski; a w prekmurskich gminach Hodoš (węg. Hodos) Lendava (węg. Lendva) i Dobrovnik (węg. Dobrónak) dodatkowo język węgierski.
edytuj Kultura
Słowenia pod względem kulturowym związana była z krajami Europy Środkowej, głównie Austrią i północnymi Włochami, częściowo również z Węgrami. Wpływ południowosłowiańskich krajów bałkańskich, z którymi Słowenia połączona była wspólnym państwem przez siedemdziesiąt lat XX wieku, zaznaczył się w mniejszym stopniu.
Mimo braku samodzielnej państwowości, w Słowenii od XVI w. rozwijała się literatura w języku słoweńskim. Intensywniejszy rozwój kultury słoweńskiej datuje się od pierwszej połowy XIX w., kiedy to, podobnie jak w przypadku niektórych innych narodów europejskich, nastąpiło przebudzenie narodowe i kulturalne.
W XX w. udziałem kultury słoweńskiej były korzystne warunki rozwoju, z przerwą w latach drugiej wojny światowej. W przedwojennym Królestwie Jugosławii rozwój kultury słoweńskiej był częściowo ograniczany przez tendencje unitarystyczne, natomiast w skład powojennej socjalistycznej Jugosławii Słowenia wstąpiła jako organizm wprawdzie zależny politycznie, ale całkowicie samodzielny pod względem kulturalnym.
Od uzyskania niepodległości w 1991 r. władze Republiki Słowenii aktywnie wspierają rozwój kultury, wychodząc z założenia, że dokonania kulturalne mogą być istotnym atutem niewielkiego państwa i narodu.
edytuj Uniwersytety
Oto lista słoweńskich uniwersytetów wraz z datami ich powstania:
- Uniwersytet Lublański (Univerza v Ljubljani) 1919
- Uniwersytet Mariborski (Univerza v Mariboru) 1975
- Uniwersytet Przymorski (Univerza na Primorskem) 2003
- Uniwersytet Nowogorycki (Univerza v Novi Gorici) 2006
edytuj Sport
W Słowenii znajduje się największa skocznia narciarska na świecie - Letalnica, która leży w dolinie Planica.
Przypisy
edytuj Zobacz też
edytuj Linki zewnętrzne
- Informacje turystyczne o Słowenii (ang.)
- Honorowy Konsulat Republiki Słowenii w Mysłowicach (pol.)
- System Polityczny Słowenii
- Dwujęzyczny portal informacyjny o Słowenii
|
||||||||||||||||||||
|
|||||||
